Jeszcze o szachach sandomierskich - Badania i nabytki muzealne - Archeologia Sandomierz

Jeszcze o szachach sandomierskich

Szachy sandomierskie są najcenniejszym zabytkiem w zbiorach archeologicznych Muzeum Okręgowego w Sandomierzu. Od 2014 roku ich wierna kopia jest prezentowana na wystawie w sandomierskim Zamku, wcześniej można je było zobaczyć w oddziale muzeum w Ratuszu. Sporą garść informacji o szachach można znaleźć na stronie internetowej muzeum: O szachach

Jako uzupełnienie kilka szczegółów i ciekawostek o zabytku. Część z nich zawdzięczamy badaniom Agnieszki Stempin z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu.

 

  • Na początek, która bierka co przedstawia:

 

- wieża (pierwotnie rydwan konny):

alt.php?id=575

 

- konik/skoczek (pierwotnie jeździec konny):

alt.php?id=577

 

- goniec (pierwotnie jazda na słoniach, a w średniowieczu biskup):

alt.php?id=576

 

- królowa (pierwotnie wezyr):

alt.php?id=574

 

- król (pierwotnie szach):

alt.php?id=573

 

- pion (pierwotnie pieszy):

alt.php?id=578

 

  • Jeden konik/skoczek jest „podrobiony”!, tzn. pierwotnie nie należał do zestawu – został dorobiony później lub dołożony z innego, podobnego zestawu, pewnie po tym, kiedy oryginalny zginął – figura posiada inne proporcje i ornament w postaci kółeczek wykonanych cyrklem o nieco mniejszej średnicy (na zdjęciu po lewej stronie):

 

alt.php?id=586

 

  • Jeden z pionków również nie pasuje do reszty.

 

  • Na szachach sandomierskich, przede wszystkim na pionkach, widać krótkie poziome nacięcia (ale nie ornament) – zostały wykonane przez rzemieślnika, który zaznaczył sobie na półproduktach jeden poziom po to, żeby wystrugać je do podobnej wysokości:

 

alt.php?id=580

 

  • Na podstawie analogii do innych wczesnośredniowiecznych bierek szachowych z Europy można przypuszczać, że szachy sandomierskie pochodzą z XII wieku i zostały wykonane w zachodniej Europie, więc hipoteza o tym, że przywiózł je ze Wschodu rycerz, wracający z wyprawy krzyżowej, w której brał udział książę Henryk Sandomierski wraz z rycerzami polskimi, mimo że atrakcyjna, raczej nie jest prawdziwa.

 

Zdjęcia szachów wykonali: Marek Banaczek i Patryk Goszczyński.

 

Muzeum

alt.php?id=422