Skarb denarów wczesnośredniowiecznych z Gnieszowic w pow. sandomierskim - Badania i nabytki muzealne - Archeologia Sandomierz

Skarb denarów wczesnośredniowiecznych z Gnieszowic w pow. sandomierskim

Na wystawie archeologicznej w Muzeum Okręgowym w Sandomierzu można oglądać część skarbu wczesnośredniowiecznych denarów krzyżowych, tzw. krzyżówek z XI wieku, który został znaleziony przypadkowo na polu pana Stanisława Focha w Gnieszowicach w 1934 roku.

Pierwotnie skarb składał się z 346 monet i ok. 400 gram srebra. Część: 246 denarów krzyżowych, 3 monety Ottona, 6 fragmentów monet, duży placek srebra oraz fragmenty naczynia przekazano do ówczesnego Muzeum Ziemi Sandomierskiej, 34 monety znalazły się w Muzeum Archeologicznym w Krakowie, a pozostałe uległy rozproszeniu. W czasie II wojny światowej część monet znajdujących się w sandomierskim Muzeum zaginęła. Ocalałe 135 monet, w tym 2 połówki, w 1956 roku zostały przekazane do nowo organizującego się Muzeum w Sandomierzu. W 1966 do Muzeum trafiły 2 stopy srebra równowartościowe krzyżówce, pochodzące ze skarbu*.

Skarb z Gnieszowic znajduje się w zbiorach Działu Historycznego Muzeum Okręgowego w Sandomierzu. W 2012 roku monety zostały oczyszczone i zakonserwowane w pracowni konserwatorskiej Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, dzięki czemu mogą być prezentowane na wystawie.

 

Denary krzyżowe charakteryzują się uproszczoną typologią i najczęściej brakiem napisów – występuje jedynie imitacja legendy – oraz wysokim brzegiem wywiniętym na obie strony, który miał zabezpieczać pieniądz przed starciem, złamaniem czy obcięciem krawędzi.

Nazwa monety pochodzi od przedstawienia krzyża kawalerskiego na rewersie. W zależności od symbolu na awersie, wydzielono osiem typów denarów krzyżowych (M. Gumowski 1939). W skarbie z Gnieszowic znajdują się monety trzech typów: V – z krzyżem perełkowym, VI – z krzyżem prostym i VII – z pastorałem.

 

Krzyżówki były masowo bite w Saksonii (ich naśladownictwa także na ziemiach polskich) od ok. 965 roku do początku XII wieku. W drugiej połowie XI wieku zdominowały obrót monetarny na ziemiach polskich, o czym świadczą liczne skarby tych monet, zawierające po kilkaset czy kilka tysięcy egzemplarzy. Największy skarb denarów krzyżowych z ok. 1100 roku, liczący ponad 12 500 monet, odkryto w 1935 roku w Słuszkowie niedaleko Kalisza.

 


* Informacje z archiwum Działu Historycznego.

 

alt.php?id=604

 

alt.php?id=605

 

alt.php?id=606

 

alt.php?id=595

 

Muzeum

alt.php?id=422