Kolejny pochówek „antywampiryczny" kultury pucharów lejkowatych w Pawłowie koło Zawichostu (badania ratownicze w 2011 roku) - Badania i nabytki muzealne - Archeologia Sandomierz

Kolejny pochówek „antywampiryczny" kultury pucharów lejkowatych w Pawłowie koło Zawichostu (badania ratownicze w 2011 roku)

W kwietniu 2011 roku właściciele działki w Pawłowie koło Zawichostu, pow. sandomierski, podczas sadzenia drzew owocowych natrafili przypadkowo na pochówek ludności kultury pucharów lejkowatych z okresu neolitu. O swoim odkryciu powiadomili Delegaturę Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Sandomierzu, dzięki czemu możliwe było przeprowadzenie badań ratowniczych*.

Szkielet niskiej kobiety (142-150 cm wzrostu), zmarłej w wieku ok. 40-50 lat** znajdował się na wschodnim skraju płytkiej, prostokątnej jamy grobowej, wypełnionej kamieniami – częściowo był nimi przywalony. Układ kości szkieletu – był ułożony na plecach w pozycji silnie skurczonej – wskazuje, że zmarła mogła zostać pochowana w pozycji siedzącej, z mocno podkurczonymi nogami, tak, że kolana znajdowały się na wysokości klatki piersiowej. Ciało było prawdopodobnie dodatkowo skrępowane, a po złożeniu do grobu zostało przysypane kamieniami. Nie można też wykluczyć, że zwłoki były przecięte na pół.

 

Odkryty pochówek posiada cechy grobów określanych jako „antywampiryczne”. Znajduje się około 100 metrów na północ od cmentarzyska kultury pucharów lejkowatych, badanego w latach 1999-2003 przez zespół archeologów z Instytutu Archeologii UMCS w Lublinie, na którym odkryto pozostałości grobowców megalitycznych o konstrukcji kamienno-drewniano-ziemnej, a w południowej części skupisko pochówków o nietypowych dla tej społeczności elementach rytuału pogrzebowego[1]. W jednym z grobów zmarły został pochowany na plecach, ze skrępowanymi z tyłu rękoma i nienaturalnie przekręconą głową. W sąsiednim grobie stwierdzono nieanatomiczny układ szkieletu, co wskazuje na pochówek wtórny samych kości. W innym z grobów, obok zdekompletowanego szkieletu znaleziono kości ręki należące do innego osobnika, natomiast w kolejnym, podwójnym grobie kobiety i mężczyzny, u ich stóp złożona była czaszka i kość długa małego dziecka. Najbardziej nietypowy grób zawierał kości młodocianego osobnika i starszej kobiety. Przed złożeniem do grobu osobnik młodociany został przecięty na pół na wysokości pasa, po czym do jamy grobowej złożono górną część jego ciała, a na niej ułożono zwłoki kobiety w taki sposób, że jej stopy znajdowały się w okolicy jego głowy. Na zwłokach zmarłej położono dolną część przepołowionego ciała, a czaszki obojga roztrzaskano kamieniami.

 

Takie traktowanie ciał zmarłych jest interpretowane jako tzw. zabiegi antywampiryczne, które miały uniemożliwić lub utrudnić zmarłym powrót na ziemię pod postacią wampira lub „żywego trupa” i szkodzenie żywym. Stosowanie podobnych zabiegów przez ludność kultury pucharów lejkowatych nie jest zjawiskiem częstym, stwierdzono je jeszcze na dwóch cmentarzyskach: w Malicach Kościelnych, pow. opatowski i w Lesie  Stockim, pow. puławski.

 

Nie ma pewności, czy pochówek, odkryty przypadkowo w 2011 roku należy wiązać z oddalonym nieco cmentarzyskiem (w strefie pomiędzy cmentarzyskiem a badanym pojedynczym grobem nie natrafiono do tej pory na żadne pochówki), czy też z bliżej położoną osadą ludności kultury pucharów lejkowatych, na której pozostałości także natrafiono podczas badań w latach 1999-2003.

 

* Badania ratownicze w 2011 roku przeprowadzili Monika Bajka z Muzeum Okręgowego w Sandomierzu i dr Marek Florek z Delegatury WUOZ w Sandomierzu.

 

O odkryciu można też przeczytać w artykule:

M. Florek, Odkrycie kolejnego pochówku „antywampirycznego" na cmentarzysku kultury pucharów lejkowatych w Pawłowie koło Zawichostu, „Zeszyty Sandomierskie", nr 32, 2011, s. 77-78.

 

Państwu Krystynie i Tomaszowi Borkowskim, właścicielom terenu, autorzy badań składają podziękowania za zabezpieczenie odkrycia i poinformowanie o nim Delegatury WUOZ w Sandomierzu.

 


** Analizę antropologiczną wykonała dr hab. Wanda Kozak-Zychman z IA UMCS w Lublinie.

[1] M.in.: B. Bargieł, M. Florek, Zespół grobowo-kultowy ludności kultury pucharów lejkowatych w Pawłowie k. Zawichostu (stanowisko 3) w świetle badań wykopaliskowych w latach 1999-2001, „Zeszyty Sandomierskie”, nr 15, 2002, s. 28-31; B. Bargieł, M. Florek, Cmentarzysko w Pawłowie, pow. Sandomierz, na tle innych podobnych stanowisk kultury pucharów lejkowatych, [w:] Idea megalityczna w obrządku pogrzebowym kultury pucharów lejkowatych, red. J. Libera i K. Tunia, Lublin-Kraków, 2006, s. 385-400; M. Florek, Cmentarzyska kultury pucharów lejkowatych na Wyżynie Sandomierskiej. Historia i stan badań, „Wiadomości Archeologiczne”, t. 60, 2008, s. 97-123.

 

Muzeum

alt.php?id=422