Paleolit - Archeologia Sandomierz

Paleolit i mezolit

czyli starsza i środkowa epoka kamienia

(do VI tys. p.n.e.)
 

To czasy, kiedy ludzie nie znali jeszcze gospodarki opartej na uprawie ziemi i hodowli. Żyli w małych, rozproszonych grupach, zamieszkując sezonowe obozowiska, a pożywienie zdobywali polując na zwierzynę, zajmując się zbieractwem i rybołówstwem.

Trwała wówczas tzw. epoka lodowcowa (plejstocen), zwana też „erą wielkich ssaków”. Klimat ulegał wahaniom, po fali zimna (glacjał) następowało ocieplenie (interglacjał).

W plejstocenie, który w dziejach ludzkości odpowiada paleolitowi, na ziemiach obecnej Polski żyli przedstawiciele megafauny, czyli wielkich zwierząt chłodnej strefy tundrowej, m.in. mamut włochaty, nosorożec włochaty i renifer. Polowania na tą zwierzynę dostarczały ludziom pożywienia, surowca do wyrobu narzędzi i broni (ciosy, kości, poroże), a także skór na pokrycie i wyścielanie szałasów oraz do szycia odzieży.

Po wycofaniu się lodowca i ociepleniu klimatu w holocenie (w mezolicie – ok. IX-VI tys. p.n.e.) miejsce chłodnej tundry i lasotundry zajęły lasy mieszane. Wielkie ssaki wywędrowały na północ, niedługo potem wymarły. Pojawiły się zwierzęta leśne, zbliżone do współczesnych (jelenie, łosie, tury, dziki, sarny i zające).

Prezentowane na wystawie szczątki fauny plejstoceńskiej (zwierząt kopalnych) pochodzą z okresu ostatniego wielkiego zlodowacenia, zwanego północnopolskim, bałtyckim, Wisły lub Würm, kiedy lądolód zajął tereny północnej Polski (ok. 115-10 tys. lat temu), a na południe od niego rozciągała się strefa chłodnej tundry i lasotundry.

 

alt.php?id=409 alt.php?id=410

 

Czy wiesz, że...

Mamuty włochate to wymarłe ssaki z rodziny słoniowatych, z rzędu trąbowców, które pojawiły się ok. 750 tys. lat temu i szybko rozprzestrzeniły w Europie i Azji, potem również w Ameryce Północnej. Wymarły ok. 13-10 tys. lat temu.

Rozmiarami lekko przewyższały dzisiejsze słonie indyjskie, które są ich najbliższymi żyjącymi krewniakami. Miały 2,7 do 3,4 m wysokości i 4 do 6 ton wagi. Należały do jedynego gatunku mamuta, który miał gęstą sierść.

Mamuty włochate były wyłącznie roślinożerne. Żywiły się głównie roślinami tundry, przede wszystkim różnymi gatunkami traw i krzewów, być może też mchem i porostami. Pożywienie zrywały chwytną trąbą i rozcierały je dużymi trzonowcami. Ciosy mamutów osiągały do 5 m długości i służyły do odkopywania roślin spod śniegu podczas zimy.

Młode mamuty mogły padać ofiarą dużych drapieżników, takich jak wilki, hieny i lwy, zaś dorosłe okazy nie miały innych wrogów poza człowiekiem.

Znaleziska szczątków mamutów są powszechne w całej Polsce, zwłaszcza w jej południowej i środkowej części. Obfituje w nie także Ziemia Sandomierska.

 

alt.php?id=37


1-7. Kości zwierząt kopalnych - wymarłych ssaków "epoki lodowcowej" (Piaseczno):