Wczesne średniowiecze – Słowianie - Archeologia Sandomierz

Wczesne średniowiecze – Słowianie

VI-XIII wiek

 

Słowianie przybyli w okolice Sandomierza w VI i VII w. ze wschodu i południowego wschodu, ze swoich siedzib nad środkowym Dnieprem. Początkowo zakładali niewielkie osady otwarte z charakterystycznymi kwadratowymi półziemiankami (np. w Złotej).

Chaty wczesnosłowiańskie, zagłębione w ziemię, miały ściany o średniej długości 3-4 m, zbudowane z drewnianych dranic. Dach wspierał się na konstrukcji słupowej. Wewnątrz w narożniku znajdował się piec. Czasem w chacie były dwa paleniska – jedno pośrodku wydrążone w lessie, które używano w celach kuchennych i jedno w narożniku zbudowane z kamieni, służące do nagrzewania pomieszczeń.

 

alt.php?id=447

 

Dla kultury wczesnych Słowian charakterystyczny jest ciałopalny obrządek pogrzebowy. Z VIII-X w. znane są typowe dla tego okresu cmentarzyska kurhanowe, jakie odkryto m.in. w Kleczanowie i Międzygórzu. Spalone na stosie szczątki ludzkie umieszczano w popielnicach bądź rozsypywano na kurhanie. Czasem przepalone kości i resztki stosu składano na ziemi, a następnie usypywano w tym miejscu kopiec.

Zmiana obrządku pogrzebowego na szkieletowy związana jest z wprowadzeniem na nasze ziemie chrześcijaństwa w X w.

Podstawowym zajęciem ludności wczesnosłowiańskiej była uprawa ziemi i hodowla. Wśród rzemiosł istotną rolę odgrywało garncarstwo. Naczynia budowano ręcznie, nakładając wałki lub taśmy gliny, a następnie w górnej części obtaczano je na kole garncarskim i wygładzano. Najpowszechniejsze były różnej wielkości garnki, zdobione liniami falistymi.

Okres wczesnego średniowiecza do X w. nazywany jest plemiennym. Wiek IX to czas powstania organizacji wielkoplemiennych. Nie została dotychczas rozstrzygnięta kwestia, czy Ziemia Sandomierska wchodziła w tym czasie w skład państwa Wiślan, czy była częścią terytorium Lędzian, czy też siedzibą jakiegoś niewielkiego plemienia, zwanego umownie „Sandomierzanami”.

 

Sandomierz został założony przez Piastów w końcu drugiej połowy X w. jako główny ośrodek terenów przyłączonych do państwa Polan, z którego miała być prowadzona dalsza ekspansja w kierunku Krakowa i terenów między Wisłą a Bugiem oraz nad górnym Sanem i Dniestrem. W tym czasie system plemienny stopniowo przekształcał się w państwowy. Wybudowano nowe grody, które stały się siedzibami lokalnych możnowładców i namiestników książęcych lub królewskich. Powstały w Sandomierzu zespół grodowo-wczesnomiejski, podobnie jak inne takie ośrodki, składał się z grodu książęcego, ufortyfikowanych podgrodzi i położonych w sąsiedztwie osad. Największą i najważniejszą z nich było osiedle targowe na wzgórzu zwanym obecnie Staromiejskim, gdzie później powstały kościoły: św. Jakuba, św. Pawła, nieistniejący już kościół św. Jana oraz klasztor dominikanów. Osada ta została zniszczona przez najazdy tatarskie w XIII w., po czym książę krakowski i sandomierski Leszek Czarny w roku 1286 zdecydował o przeniesieniu Sandomierza na nowe miejsce, nazwane później Wzgórzem Miejskim, czemu towarzyszyło nadanie praw miejskich (lokacja na prawie niemieckim, magdeburskim).

 

alt.php?id=427

 

Powstanie państwa polskiego i przyjęcie chrześcijaństwa spowodowało zmiany w dawnych wierzeniach i zwyczajach. W XI i XII w. zmarłych chowano nie spalonych na cmentarzach rzędowych. Ich nazwa pochodzi od preferowanego sposobu rozmieszczenia grobów w regularnych rzędach, zazwyczaj przebiegających wzdłuż osi wschód-zachód. Cmentarzyska takie określa się też mianem wiejskich lub pozakościelnych. Lokowano je z dala od zabudowy mieszkalnej, co częściowo wiązało się z lękiem przed zmarłymi. Znane są z tego okresu praktyki antywampiryczne. Pochówki wczesnośredniowieczne zachowują pewne elementy pogańskie, m.in. wyposażenie zmarłych w dary grobowe. Od XII w. powstają kościoły z cmentarzami przykościelnymi.

 

Czy wiesz, że...

Podczas badań wykopaliskowych prowadzonych na zachodniej skarpie Wzgórza Zamkowego odkryto ślady potężnego wału drewniano-ziemnego o konstrukcji rusztowo-skrzyniowej z fosą. Przed połową XIII w. (być może po najeździe tatarskim w 1241 r.) dobudowano do niego przedwale z zasiekiem ze skośnie wbitych pali i z dodatkową, zewnętrzną fosą. Umocnienia zostały posadowione na stoku wzgórza, aby uzyskać większą powierzchnię wewnątrz wałów. W celu stabilnego osadzenia fortyfikacji, na lessowym stoku wykonano zespół stopni.

 

alt.php?id=448